Cerdyn Post o Riga

Paldies Riga

Cyn imi bacio i fynd i Riga, gofynnwyd imi restru tri pheth roeddwn i’n ei gysylltu â Latfia. Fy ateb? Y môr Baltig, fforestydd a Black Balsam. Er mawr cywilydd imi, wyddwn i fawr ddim tu hwnt i wybodaeth arwynebol, ystrydebol. Ychydig ddyddiau cyn mynd, bûm yn brasgamu o un wefan i’r llall yn trio amsugno cymaint o wybodaeth â phosib, yn sgrolio trwy luniau, yn llithro ’mysedd hyd fapiau, yn ymarfer cyfarchion ar fy ap dysgu Latfeg.

Ond wrth imi sefyll tu allan i’r gwesty ar fore Sul yn aros am lifft yn ôl i’r maes awyr, sylweddolais na allai dim fod wedi ’mharatoi at fod yn rhan o ŵyl farddoniaeth ryngwladol Page Break a drefnir gan Madara Gruntmane, Efe Duyan a Kaspars Bērziņš. Wnes i erioed ddychmygu y byddwn i’n llwyddo i gymryd at y ddinas lân, ffeind, addfwyn, wylaidd hon o fewn cwta chwe diwrnod. Tair wythnos yn ddiweddarach, dwi’n dal i weld yr hen dref a’i strydoedd cerrig crynion wrth imi gau fy llygaid, yn dal i deimlo angerdd annisgwyl disgyblion 16 oed at farddoniaeth a cherddi Cymraeg, yn dal i glywed lleisiau ac acenion o bob gwlad yn closio yn yr oriau mân.

Tydw i ddim yn gor-ddweud pan rwy’n dweud imi ebychu’n uchel wrth weld pwy oedd y beirdd fyddai’n rhan o’r ŵyl. Oedd, roedd ambell enw yn newydd imi, ac roedd ambell un arall yn feirdd dwi wedi’u hedmygu ers blynyddoedd lawer ac wedi darllen eu cerddi droeon. Roedd cyfarfod pawb a chael dod i’w hadnabod, cael clywed eu cerddi a’u straeon, cael rhannu llwyfan â nhw, cael sgwrsio a thrafod yn wefr wna i fyth anghofio.

‘Mae fy meddwl wedi agor, wedi’i ymestyn mor eang. Fel taswn i newydd agor map a’i ledaenu ar draws y bwrdd a dwi’n gweld tiriogaeth ddiarth o ’mlaen – llefydd sy’n aros imi eu canfod, lonydd sy’n galw fy enw, llwybrau sy’n gwneud i’r traed gosi, enwau sy’n dawnsio ar wefus, pobl sy’n gwenu arna i’n glên.’

Dyna oedd rhai brawddegau blêr yn nodiadau fy ffôn am 4.37yb ar y Sadwrn olaf yn Riga. Do, fe welais y môr Baltig a theimlo’i oerfel ar fy mochau, syllais ar y fforestydd di-ben-draw o ffenest yr awyren a daeth potel fach o Black Balsam yn ôl yn y bag efo fi. Ond mae Riga yn golygu llawer iawn mwy na hynny imi erbyn hyn. Heb os, mae Madara, Efe a Kaspars wedi creu rhywbeth arbennig iawn a dwi’n hynod ddiolchgar i’r tri, i’r beirdd, i Riga a’i phobl ac i Lenyddiaeth ar Draws Ffiniau am y cyfle. Paldies.

Cerdyn Post o Wlad Groeg

Ychydig a wyddwn i, wrth wneud cais am Ulysses Shelter nol yn Hydref 2019, y byddai pandemig yn dod i chwalu ac i ymyrryd ym mhob agwedd o fywyd, gan effeithio ar deithio gymaint â dim. Yn mis Mawrth 2020, roeddwn i ar fy mhreswyliad cyntaf yn Ynys Mljet, pan oedd rhaid gadael ar frys oherwydd cau ffiniau rhyngwladol, a dechrau y cyfnod clo cyntaf.

Yn Awst 2021, ddeuddeg mis yn hwyrach na’r bwriad, dwi’n glanio yn Thessaloniki i gwblhau ail hanner fy mhreswyliad yn Lárisa. Dydi’r pandemig heb ddiflannu (yn wir, mae niferoedd yn codi ym mhobman) ond mae pethau wedi llacio, am gyfnod o leiaf.

Cefais dreulio wythnos gyntaf y preswyliad yn aros wrth y môr yn Velika, pentref ar yr arfordir, lle'r oedd y tymheredd fymryn yn fwy mwyn na’r tymereddau uchel o 35-40 selsiws oedd i’w profi yn y ddinas. Roeddwn yn aros gyda chyd-breswylydd arall o Ulysses Shelter, bardd o Slofenia o’r enw Uroš Prah. Treuliais yr wythnos yn cwblhau fy ail gasgliad o farddoniaeth, Merch y Llyn, a braf oedd medru cael tawelwch a llonydd i gnoi cil go iawn dros y cerddi, a thros strwythur y gyfrol, yn ogystal â phicio lawr i’r môr yn weddol reolaidd.

Wedi wythnos dawel yn Velika, dyma ddychwelyd i Lárisa. Dinas fechan ydi Lárisa o ryw 200,000, a phrif ddinas talaith Thessaly, a chartref y wasg Thraka. Thanos a Marija, o Thraka fu yn ein gwesteio ni yn ystod y preswyliad, a nhw hefyd sy’n trefnu Gŵyl Farddoniaeth Thessalaidd, gŵyl enfawr sy’n cael ei chynnal dros 5 diwrnod, ym mhrif ddinasoedd Thessaly; Lárisa, Volos, Trikala a Karditsa.

Fel rhan o’r ŵyl, ces i gyfle i ddarllen fy ngwaith yn Makrinitsa, Trikala, ac yn y seremoni gloi yn Lárisa. Roedd yr ŵyl yn cynnwys degau o feirdd lleol o wahanol gymunedau yn Thessaly; beirdd oedd wedi teithio o rannau eraill o Wlad Groeg, fel Athen, a llond llaw o feirdd rhyngwladol, o Slofenia, Serbia, Sbaen, Croatia, Bosnia ac wrth gwrs Cymru. Pleser oedd darganfod gwaith beirdd eraill fel Uroš Prah, Ana Svetel, Denis Škofič, Thanos Gogos a Marija Dejanović, a chael trafod sefyllfa barddoniaeth yn y gwahanol ieithoedd dros wydrau bach o tsiperou neu beint o Fix.

Diolch o waelod calon i holl staff Llenyddiaeth ar Draws Ffiniau a Cyfnewidfa Len Cymru, Sandorf a Thraka am gydweithio i ddarparu’r profiadau gwych yma, sydd wedi cyfoethogi fy ngwaith a fy nghysylltiadau i’n sylweddol dros gyfnod y preswyliad.

Grug Muse

Postcard from Larissa

Cerdyn post gan Lloyd Markham yn ystod ei breswyliad Ulysses Shelter:

Yesterday, while waiting for my train from Thessaloniki to Larissa, I was surprised to find a small chapel in the station - situated somewhat unflatteringly by the lavs*.

I think this is a feature we should install in UK train stations, because - despite being broadly agnostic - I do find myself exclaiming, "God! Christ! Jesus! Mother of Mercy! Etc!" an awful lot while using the trains - usually after the second or third delay and/or platform alteration. Perhaps installing a direct line will ensure Heaven truly knows what I think of Bristol Temple Meads?

When I return from two week residency in Larissa I shall entreat whoever is in charge of the country to take on my earnest proposal. Which - as of time of writing - could literally be anyone/anything in the nation. My bet is on a slightly ripped poster of ABBA (Britain is a nostalgic kingdom after all) and a particularly rightwing box of crayons (got to keep the ERG happy).

Keep safe everyone,

Lloyds

*To be fair I too have sometimes desire a deep spiritual cleanse after using a public restroom.